MGNREGA ಸವಾಲುಗಳು, ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕು ಬದಲಿಸಿದ ಕಥೆಗಳು

ಭಾರತದ MGNREGAಯನ್ನು ಜಗತ್ತು ಏಕೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ?

ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆಯಾದ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ (MGNREGA) ದೇಶದೊಳಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೀತಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕಾಗಿಸಿ, ರಾಜ್ಯವು ನಾಗರಿಕನ ಬದುಕಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅಪರೂಪದ ಹೆಜ್ಜೆ. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸವಾಲುಗಳೂ ಇವೆ. ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ಬದುಕು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಥೆಗಳು, ಈ ಯೋಜನೆಯ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ:

“MGNREGA – ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯೋಗ ಯೋಜನೆ”

ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಜ್ಞರು MGNREGAಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತಾ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಯಾಕೆ ಜಾಗತಿಕ ಗಮನ?

* ಉದ್ಯೋಗ – ಹಕ್ಕು, ದಾನವಲ್ಲ

* ಬೇಡಿಕೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ

* ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ (ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್) ಮೂಲಕ ಜಾರಿ

* ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ತಳ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲು

ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಕೆಲ ದೇಶಗಳು MGNREGA ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ (Cash-for-Work) ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯೋಗ ಯೋಜನೆಗಳು ( Public Works Programmes) ರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿವೆ.

ಆದರೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇಲ್ಲಿದೆ

ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ. ಸರ್ಕಾರದ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕು. ಕೆಲಸ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲಿದೆ. MGNREGA ಭಾರತದ “ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯ” ತತ್ವವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.

ಯೋಜನೆಯ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುವ ವಾಸ್ತವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು

ಯಶಸ್ಸಿನ ನಡುವೆಯೂ, MGNREGA ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.

೧. ಅನುದಾನ ಮತ್ತು ಬಜೆಟ್ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ

ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಣ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗದ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಾಕಿ ಹಣ ಬರಬೇಕಿದೆ. ಕೆಲಸ ಕೇಳಿದರೂ ಕೆಲಸ ಸಿಗದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ.

೨. ಕೂಲಿ ಪಾವತಿ ವಿಳಂಬ

ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದ್ದರೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಳಂಬದಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಯಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ.

೩. ಕೆಲಸದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆ

ಕೆಲ ಕಡೆ “ಕೃತಕ ಕೆಲಸ” ಎಂಬ ಆರೋಪ ಇದೆ. ಸುಳ್ಳುಸುಳ್ಳೇ ಕೆಲಸ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು, ಅವುಗಳ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಕಳ್ಳತನಗಳಿವೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಕೊರತೆ ಇದೆ.

೪. ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆಗಿಂತ “ಖರ್ಚು” ಎಂದು ನೋಡುವ ಧೋರಣೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹೆಸರಿನ ಬದಲಾವಣೆ, ಮರುಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಚರ್ಚೆಗಳು ಈಗ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸವಾಲುಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಕುಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಭವಿಷ್ಯದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ MGNREGA ತಜ್ಞರು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳು:

೧. ಬರ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ 100 ದಿನಗಳಿಂದ 150 ದಿನಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.

೨. ನೀರು ಸಂಗ್ರಹ, ಮಣ್ಣು ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಅರಣ್ಯ ಪುನಶ್ಚೇತನದಂತಹ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಎದುರಿಸುವ ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡುವುದು.

೩. ಕೌಶಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು.

೪. ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸರಳ ಮತ್ತು ಸಮಯಬದ್ಧ ಮಾಡುವುದು.

೫. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು.

ಜನ ಜೀವನದ ಕಥೆಗಳು:

ಗ್ರಾಮೀಣ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಬದುಕು ಬದಲಾಯಿತು!

ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಮಾನವ ಕಥೆಗಳು, MGNREGAಯ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ.

ಕಥೆ–1: ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಹಿಳೆ

“ನರೆಗಾ ಕೆಲಸದಿಂದ ನಾನು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನನ್ನ ಕೈಗೆ ಹಣ ನೋಡಿದೆ.
ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲಾ ಶುಲ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಯಾರ ಮುಂದೆ ಕೈ ಚಾಚಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.”

ಬದಲಾವಣೆ:

* ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ

* ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರತೆ

ಕಥೆ–2: ಬಿಹಾರದ ಯುವಕ

“ನಗರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ.
ಈಗ ಊರಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ.”

ಬದಲಾವಣೆ:

* ವಲಸೆ ಕಡಿತ

* ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಬದುಕು

ಕಥೆ–3: ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಗ್ರಾಮ

MGNREGA ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿತ ಕೆರೆ →

* ನೀರಾವರಿ ಹೆಚ್ಚಳ

* ಕೃಷಿ ಪುನಶ್ಚೇತನ

* ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೇ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ

ಬದಲಾವಣೆ: ಒಂದು ಯೋಜನೆ → ಸಂಪೂರ್ಣ ಗ್ರಾಮ ಜೀವನದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ.

MGNREGA ಪರಿಪೂರ್ಣ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡವರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಭದ್ರತೆಯ ಭರವಸೆ. “ಜಗತ್ತು ಇದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಭಾರತ ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ.” ಹೆಸರು, ರಾಜಕೀಯ, ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಾಚೆಗೆ ಮಾನವ ಗೌರವದೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕು MGNREGAಯ ಮೂಲ ಆತ್ಮ. “ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ದಾನವಲ್ಲ — ಹಕ್ಕು ಎಂದು ನೋಡುವುದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ.”