ಪಕ್ಷಿಗಣತಿ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ?

ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಪಕ್ಷಿಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 407 ಪ್ರಭೇದಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದುದು, ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು.

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಪರಿಸರದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೂಚಕಗಳು

ಒಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಹುಲಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಎಷ್ಟು ಬಗೆಯ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಪಕ್ಷಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ನೆರವಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಕಗಳು.

ಪ್ರಭೇದಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಾಣೆಯಾದರೆ ಅಥವಾ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕುಸಿದರೆ, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಏನೋ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅದು. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕಾಡುಗಳು, ಕರಾವಳಿಯ ತೇವಭೂಮಿಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯವಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಅರಿವು ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯ.

ಪಕ್ಷಿಗಣತಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ. ಯಾವ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡವು, ಯಾವುವು ಕಾಣೆಯಾದವು, ಎಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಯಾವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ವಾಸಸ್ಥಾನ ಬದಲಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇದು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪಕ್ಷಿಗಣತಿ: ಒಂದು ನೋಟ

2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಿಂದ ನವೆಂಬರ್ 2ರವರೆಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪಕ್ಷಿಗಣತಿ’ (Karnataka Rajyotsava Bird Count) ನಡೆಯಿತು. ಬರ್ಡ್ ಕೌಂಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಪಕ್ಷಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಬರ್ಡ್ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಆಯೋಜಿತವಾದ ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು:

• 31 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ 2,252 ಪಕ್ಷಿಪ್ರೇಮಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು
• ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ eBird ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ 8,223 ವೀಕ್ಷಣಾ ಪಟ್ಟಿಗಳು ದಾಖಲಾದವು
• ಒಟ್ಟು 407 ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು

ಜಿಲ್ಲಾವಾರು ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ (300 ಪ್ರಭೇದ) ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ನಂತರ ಮೈಸೂರು (260), ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ (241), ಉಡುಪಿ (239), ಚಾಮರಾಜನಗರ (237) ಮತ್ತು ಕೊಡಗು (235) ಇವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕಾಡು, ಕರಾವಳಿಯ ತೇವಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ಪರಿಸರ ಪಕ್ಷಿ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಪೂರಕ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರೀಕರಣದ ಒತ್ತಡದ ನಡುವೆಯೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ 241 ಪ್ರಭೇದಗಳು ದಾಖಲಾಗಿರುವುದು, ಕೆರೆ, ಉದ್ಯಾನ, ಮರಗಳ ಸಾಲು ಮತ್ತು ಉಳಿದಿರುವ ಹಸಿರು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ: 407 ಎಂಬುದು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ; ಅದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಅಂತಿಮ ಲೆಕ್ಕವಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆಯೇ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆಯೇ ಎಂದು ಈ ಒಂದೇ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹೇಳಲಾಗದು. ಭಾಗವಹಿಸಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ, ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಸಮಯ, ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿತ್ರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು; ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬದಲಾವಣೆ ತಿಳಿಯಲು ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನ ಬೇಕು.

ಆವಾಸಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು: ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈವಿಧ್ಯ

ಕಾಡು: ಮಲಬಾರ್ ಬೂದು ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್, ಬಿಳಿಹೊಟ್ಟೆಯ ನೀಲಿ ಫ್ಲೈಕ್ಯಾಚರ್‌ನಂತಹ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮರಗಳು, ಆಹಾರ, ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಕಾಡು ಬೇಕು. ಇವು ಮರೆಯಾಗತೊಡಗಿದರೆ ಅದು ಒಂದು ಪ್ರಭೇದದ ನಷ್ಟ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸೂಚನೆಯೂ ಹೌದು.

ಜಲಮೂಲ: ಕೆರೆ, ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ನದಿ ತೀರಗಳು ಬಾತುಕೋಳಿ, ಕೊಕ್ಕರೆ, ನೀರುಕಾಗೆ, ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ, ಐಬಿಸ್ ಹಾಗೂ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ. ಒಂದು ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಪಕ್ಷಿಗಳಿದ್ದು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿದರೆ, ಒತ್ತುವರಿ, ಒಳಚರಂಡಿ ನೀರಿನ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಜಲಸಸ್ಯಗಳ ನಾಶ ಅಥವಾ ಆಹಾರದ ಕೊರತೆಯಂತಹ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು.

ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು: ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ‘ನಿರುಪಯುಕ್ತ ಖಾಲಿ ಭೂಮಿ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಮರ ನೆಡುವ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅದೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ಅಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಸಸ್ತನಿಗಳು, ಸರೀಸೃಪಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತ.

ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬದಲಾದರೆ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಏನು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ?

ಕೀಟಭಕ್ಷಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಕೀಟಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು. ಹದ್ದು, ಗಿಡುಗಗಳು ಕುಸಿದರೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವ ತಾಣಗಳ ನಾಶವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.

ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪರಿಸರ ಪಾತ್ರವೂ ದೊಡ್ಡದು. ಮಕರಂದ ಹೀರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ, ಹಣ್ಣು ತಿಂದು ಬೀಜ ಹರಡುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಾಡಿನ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಗೆ, ಕೀಟಭಕ್ಷಕಗಳು ಕೃಷಿಗೆ ಹಾನಿಕರ ಕೀಟಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ, ರಣಹದ್ದುಗಳು ಪರಿಸರ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕುಸಿತ ಒಂದು ಜೀವಿವರ್ಗದ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ; ಅದು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.

ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪರಿಸರ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಎಂದಲ್ಲ. ಕಾಗೆ, ಪಾರಿವಾಳ, ಮೈನಾಗಳಂತಹ ಮಾನವ ವಸತಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಪಕ್ಷಿಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಕಾಡು ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲನ್ನೇ ನಂಬಿದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಪ್ರಭೇದ ವೈವಿಧ್ಯ, ವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯಬೇಕು.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆ

2023ರ ‘State of India’s Birds’ ವರದಿ 942 ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿತು. ದೇಶದ 30,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕೋಟಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಇದು ಬಳಸಿತ್ತು.

• ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ 348 ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ.60 ಕುಸಿತ ತೋರಿಸಿದವು
• 2015ರ ನಂತರದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ 359 ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ.40 ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೂ ಕುಸಿತದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿವೆ

ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, ಕುರುಚಲು ಕಾಡು, ತೇವಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿವೆ; ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಕಾಡಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಕುಸಿತ ಗಮನಾರ್ಹ. ಅಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರೆ ಸಾಲದು; ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, ಸಣ್ಣ ಜಲಮೂಲ, ಕೃಷಿಭೂಮಿಯ ಅಂಚು ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿತ್ರಣ: ವರದಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ 547 ಪ್ರಭೇದಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ 8 ತೀವ್ರ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು 8 ಕುಸಿತದ ವರ್ಗದಲ್ಲಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 29 ಪ್ರಭೇದಗಳು ತೀವ್ರ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು 22 ಕುಸಿತದ ವರ್ಗದಲ್ಲಿವೆ. ಹಳದಿ ಗಂಟಲಿನ ಬುಲ್ಬುಲ್, ಮಲಬಾರ್ ಬೂದು ಹಾರ್ನ್‌ಬಿಲ್, ಬಿಳಿಹೊಟ್ಟೆಯ ನೀಲಿ ಫ್ಲೈಕ್ಯಾಚರ್ ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ಮರದ ಪಾರಿವಾಳಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ವರದಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಭೇದ ವೈವಿಧ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಸಾಲದು. ಒಂದು ಪಕ್ಷಿ ಇನ್ನೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಎಂದಲ್ಲ; ಅದರ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಕುಗ್ಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿರಬಹುದು.

ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಆಗಮನವೂ ಒಂದು ಸೂಚಕ

ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆರೆ, ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಗೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ತಾಣಗಳು ಅವುಗಳಿಗೆ ಬೇಕು.

ಒಂದು ಕೆರೆಗೆ ಬರುವ ವಲಸೆ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ ಕಾರಣವಾಗಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಮೂಲ ವಾಸಸ್ಥಾನದ ಬದಲಾವಣೆ, ವಲಸೆ ಮಾರ್ಗದ ತೇವಭೂಮಿಗಳ ನಾಶ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಕೊರತೆಯೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರದ ಜೊತೆಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಪರಿಸರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆ. ಮೈಸೂರು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಘದ 2026ರ ಜನವರಿ 18ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ 19 ತಂಡಗಳ 59 ವೀಕ್ಷಕರು 240 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು 36,935 ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 154 ಸ್ಥಳೀಯ, 64 ವಲಸೆ ಮತ್ತು 22 ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭೇದಗಳಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಆಗಮನ, ವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿಯಲು ಕಾರಣಗಳೇನು?

ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ; ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.

• ವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶ: ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಕೆರೆ ಒತ್ತುವರಿ, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ ಒಣಗಿಸುವುದು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿಸ್ತರಣೆ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಆಹಾರ, ಗೂಡು ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಕಸಿಯುತ್ತವೆ.
• ಕೃಷಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ: ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಆಹಾರವಾದ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಮೂಲಕ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಜೀವಂತ ಬೇಲಿ, ಪೊದೆ, ಸಣ್ಣ ಜಲಮೂಲಗಳ ನಾಶವೂ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಜಲಮಾಲಿನ್ಯ: ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಒಳಚರಂಡಿ ನೀರು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮೀನು, ಜಲಕೀಟಗಳಂತಹ ಆಹಾರ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
• ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ: ಮಳೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಅತಿಯಾದ ಉಷ್ಣತೆ, ಬರ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ವಲಸೆಯ ಸಮಯವನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ.
• ಇತರ ಅಪಾಯಗಳು: ಗಾಜಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳು, ವಾಹನ ಸಂಚಾರ, ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯ, ಸಾಕು ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಅಕ್ರಮ ವ್ಯಾಪಾರ.

ಪಕ್ಷಿಗಣತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವೈಜ್ಞಾನಿಕಗೊಳಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?

ಒಂದು ಬಾರಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಅಂಕಿಅಂಶ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಒಂದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದ ಬದಲಾವಣೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

ಇಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ (Citizen Science) ಮುಖ್ಯ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಕೆರೆ, ಹಳ್ಳಿ, ಕಾಡು ಮತ್ತು ಹೊಲವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಪಕ್ಷಿಪ್ರೇಮಿಗಳು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು eBird ನಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಯ ಹೆಸರು, ಸ್ಥಳ, ದಿನಾಂಕ, ಸಮಯ, ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ದಾಖಲೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.

ದಾಖಲೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವೂ ಮುಖ್ಯ. ತಪ್ಪು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಒಂದೇ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಎಣಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸದಿರುವುದು ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತರಬೇತಿ, ಸರಿಯಾದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ವೀಕ್ಷಣಾ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ಬೇಕು. ಛಾಯಾಚಿತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ವರ್ತನೆ, ಆಹಾರ, ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವಿಕೆ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಾನದ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿದರೆ ಅಧ್ಯಯನ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ

ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಗಣತಿ ಉತ್ತಮ ಆರಂಭ. ಈಗ ಇದನ್ನು ನಿರಂತರ ಪರಿಸರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು.

• ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಪಕ್ಷಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು.
• ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಿ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಕೆರೆ, ಜಲಾಶಯ, ತೇವಭೂಮಿ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, ಘಟ್ಟದ ಕಾಡು ಮತ್ತು ನಗರ ಹಸಿರು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಗಣತಿ ನಡೆಸಬೇಕು.
• ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು.
• ಕೆರೆಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಉಳಿಸಿ, ತೇವಭೂಮಿ ಒತ್ತುವರಿ ತಡೆದು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲನ್ನು ‘ಖಾಲಿ ಭೂಮಿ’ ಎಂದು ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.
• ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕಾಮಗಾರಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವಾಗ ಪಕ್ಷಿ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಬೇಕು.

ನಗರಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಅಗತ್ಯ. ಕೆರೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಎಂದರೆ ಹೂಳೆತ್ತುವುದು ಅಥವಾ ಉದ್ಯಾನ ಕಟ್ಟುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಚಕ್ರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜಲಸಸ್ಯ, ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಇರಬೇಕು. ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮರ ಬೆಳೆಸುವುದು, ಗೂಡು ಕಟ್ಟಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅನಗತ್ಯ ಬೆಳಕು ಹಾಗೂ ಶಬ್ದ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ನಗರ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು.

ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಪಾತ್ರ

ಪಕ್ಷಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಅಥವಾ ಪರಿಸರ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಹೊಣೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಮನೆ, ಶಾಲೆ, ಕಚೇರಿ, ಹೊಲ ಅಥವಾ ಸಮೀಪದ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಇದು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹೆಸರು, ಆಹಾರ, ವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು; ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ನಡೆಸಬೇಕು; ರೈತರಿಗೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕೃಷಿಗೆ ಹೇಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಬೇಕು.

ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನೀರಿಡುವುದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ ಬೆಳೆಸುವುದು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಜಲಮೂಲಗಳಿಗೆ ಎಸೆಯದಿರುವುದು, ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ತಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುವುದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗಳು. ಆದರೆ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ನೀಡುವುದು ಅಥವಾ ಕಾಡುಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಾಕುವುದು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವೂ ಇರಬೇಕು.

ಪಕ್ಷಿಗಳ ಉಳಿವು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಪರಿಸರದ ಉಳಿವು

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪರಿಸರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಆದರೆ ಪಕ್ಷಿ ವೈವಿಧ್ಯ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ಥಿರತೆ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಪರಿಸರದ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

407 ಪ್ರಭೇದಗಳು ದಾಖಲಾದದ್ದು ಸಂಭ್ರಮಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಆದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಬಾರದು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ? ಯಾವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ, ಯಾವುವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ? ಯಾವ ಕೆರೆಗಳು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ? ಯಾವ ಕಾಡುಗಳು ಇನ್ನೂ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನ ಈಗಲೇ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕು.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, ಕೆರೆ ಮುಚ್ಚಿದರೆ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ನಾಶಮಾಡಿದರೆ ಮತ್ತು ಹೊಲಗಳನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದರೆ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯರ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೂ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧ ನೀರು, ಉತ್ತಮ ಮಣ್ಣು, ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ, ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ಸಮತೋಲನ ಎಲ್ಲವೂ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ.

ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಅದರ ಬದಲಾವಣೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳ ಧ್ವನಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರೇಮವಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಆಧಾರವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಹೌದು.