ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ರಾಜೀನಾಮೆ: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹೋರಾಟದ ಗೆಲುವೇ, ಅಥವಾ ಸಂಸತ್ತಿನ ರಾಜಕೀಯದ ಅನಿವಾರ್ಯ ತಂತ್ರವೇ?

ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ರಾಜೀನಾಮೆ: ಜನಶಕ್ತಿ ಗೆದ್ದಿತೇ? ಕೇಂದ್ರದ ಮುಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಯುಕ್ತಿ ಏನು? | SuddiTV ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

SuddiTV ವಿಶೇಷ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಕೇಂದ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸಚಿವರ ನಿರ್ಗಮನವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಹಿಂದೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ವಿಪಕ್ಷಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡನೆಯಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಮಹತ್ವದ ಮಸೂದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ನಡೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವಾರಗಳಿಂದ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕ್ರೋಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಆಡಳಿತ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದರೂ, ಬಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೊ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದರೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಆಡಳಿತದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ರೂಪ ತಾಳಿದವು. ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವಾಗಿರದೆ, ಅವಕಾಶಗಳ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಯುವಜನರ ಕೂಗಾಗಿತ್ತು.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿವೇಶನವೂ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿವೇಶನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕಿಸುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚೆಗಿಂತ ಘೋಷಣೆ, ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಕಲಾಪ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಬಾರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯೇ ವಿಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತ್ರವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ಸರ್ಕಾರ ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲೇ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅಧಿವೇಶನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗಮನ ಅದೇ ಕಡೆ ತಿರುಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಇನ್ನೂ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿದ್ದವು. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ (Delimitation) ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆಗೆ ₹10 ಕೋಟಿ ದಂಡ ಹಾಗೂ 10 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವಂತಹ ಕಠಿಣ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಕುರಿತ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಮಸೂದೆಗಳು, “ವಂದೇ ಮಾತರಂ” ಕುರಿತ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಳು ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮಂಡನೆಯಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರ ರಾಜೀನಾಮೆ ವಿಚಾರವೇ ಪ್ರತಿದಿನದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಆದ್ಯತೆಗಳೇ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತು.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆ ಒಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರಾಜೀನಾಮೆ ಇಡೀ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ನಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣವಿರಾಮ ಹಾಕಿ ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯತ್ತ ಸಾಗಲು ಆಡಳಿತ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯ ನಿರ್ಧಾರವೂ ಆಗಬಹುದು.

ಆದರೆ ಈ ಘಟನೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖವನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುವಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದಾಗ, ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನನಾಯಕರು ನೈತಿಕ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವುದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಘಟನೆ ನಡೆದ ತಕ್ಷಣವೇ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಜನತಂತ್ರದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ನಿರಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಒತ್ತಡ, ರಾಜಕೀಯ ಸಂಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗಳ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, “ನಮ್ಮ ಜನತಂತ್ರ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುವುದು ಸಹಜ.

ಆದರೆ ಇದೇ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಆಶಾವಾದದ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರವೂ ಅಡಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ನಡುವೆಯೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಧ್ವನಿಗೆ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೂ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಇನ್ನೂ ಭಾರತದ ಜನತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ ಒಂದೇ. ಜನತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವು ಚುನಾವಣೆಗಳಿಂದ ದೊರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರದ ನೈತಿಕ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಆ ವಿಶ್ವಾಸ ಕುಸಿದಾಗ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ರಾಜಕೀಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಇಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸಚಿವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಜನರ ಒತ್ತಡ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ರಾಜಕೀಯ ಒಂದೇ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದ ಕ್ಷಣ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.