ಐಡಿಬಿಐ ಮಾರಾಟ: ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಹೇಳಿದ ₹52,878 ಕೋಟಿಯಾಚೆಗಿನ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಕಥೆ!

ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಭವಿಷ್ಯವೇನು?

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕುತ್ತವೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬೇಕಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಐಡಿಬಿಐ) ಅಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಈಗ ಇದೇ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಶೇ.60.72ರಷ್ಟು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಫೇರ್‌ಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಖರೀದಿದಾರನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2026ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಮಿತಿ ಈ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ವ್ಯವಹಾರದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ ಸುಮಾರು ₹52,878 ಕೋಟಿ.

ಇದು ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹತ್ವದ ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಷೇರು ಮಾರಾಟ ಎಂದು ನೋಡಬಹುದೇ? ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸೆಬಿ, ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಐಡಿಬಿಐ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಐಡಿಬಿಐ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಏಕೆ? ದೇಶದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅದು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳೇನು? ಸೆಬಿ ಮತ್ತು ನಿಫ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಸಂಬಂಧವೇನು? ಈ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆಗುವ ಲಾಭವೇನು, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಆಗಬಹುದಾದ ನಷ್ಟವೇನು? ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಐಡಿಬಿಐನ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗಿನ ಪಯಣವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.

1964: ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಭಾರತ ಎದುರಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ಒಂದು. ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬಂಡವಾಳ ಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಠೇವಣಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವು. 10–15 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುವ ಬಲವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಈ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆಂದೇ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಆಲೋಚನೆ ಮೂಡಿತು. ಅದರಂತೆ 1964ರ ಜುಲೈ 1ರಂದು ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಡೆತನದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. 1976ರಲ್ಲಿ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಯಿತು.

ಐಡಿಬಿಐನ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಸಾಲ ನೀಡುವುದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವುದು, ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು, ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೆರವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು ಅದರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಖಾಸಗಿ ಬಂಡವಾಳ ಹಿಂಜರಿಯುವ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯವಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ಹಣ ಒದಗಿಸುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಇಂತಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊತ್ತಿದ್ದವು. ಹೀಗೆ ಐಡಿಬಿಐ ದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹಣಕಾಸಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಲ್ಲ: ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ

ಐಡಿಬಿಐ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ನೆರವು ನೀಡಿತು. ಇಂದು ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರುವ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಂಬಲವಿದೆ:

• ಸೆಬಿ (SEBI): ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಹಿತ ಕಾಯುವ ಸಂಸ್ಥೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ (NSE): ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ.
• ನಿಫ್ಟಿ 50: ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇಯ ಪ್ರಮುಖ 50 ಕಂಪನಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸೂಚ್ಯಂಕ.
• ಸಿಡ್ಬಿ (SIDBI): ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ.
• ಎನ್‌ಎಸ್‌ಡಿಎಲ್ (NSDL): ಷೇರುಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಟಾಕ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (CARE) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಐಡಿಬಿಐ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತ್ತು.

ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಅಗತ್ಯ: ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಐಡಿಬಿಐ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರ, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇವು ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಆರಂಭಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದವರಲ್ಲಿ ಐಡಿಬಿಐ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು.

ಸೆಬಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಐಡಿಬಿಐ ಪಾತ್ರ

ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಳೆಯಬೇಕಾದರೆ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಇರಬೇಕು. ಷೇರು ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಇರಬೇಕು. ವಂಚನೆ, ಒಳಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ದುರ್ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬೆಲೆ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇಕು. ಈ ಅಗತ್ಯದಿಂದಲೇ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಅಂಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಸೆಬಿ) ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

1988ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 12ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಸೆಬಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಆಗ ಅದಕ್ಕೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ಇರಲಿಲ್ಲ. 1992ರ ಜನವರಿ 30ರಂದು ಸೆಬಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು.

ಸೆಬಿಗೆ ಐಡಿಬಿಐ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಐಡಿಬಿಐ ಅಲ್ಲ; ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಹಲವು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಅದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇಂದು ಸೆಬಿ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ರಕ್ಷಣೆ, ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ದಲ್ಲಾಳಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದೆ.

ಇಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನೆರವಾದ ಐಡಿಬಿಐ ಈಗ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯಲ್ಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ ಮತ್ತು ನಿಫ್ಟಿ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಐಡಿಬಿಐ ಕೊಡುಗೆ

1990ರ ದಶಕ ಭಾರತದ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಆಗ ಬಾಂಬೆ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ (ಬಿಎಸ್‌ಇ) ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ವೇಗ, ಏಕರೂಪತೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಬೇಕಿತ್ತು.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 1992ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ (ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ದೊರೆಯಿತು. ಹಲವು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವು; ಐಡಿಬಿಐ ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಂಬಲಿಗರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 1993ರಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇಗೆ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಪರದೆಯ ಮೂಲಕ ವಹಿವಾಟು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಷೇರು ಖರೀದಿ-ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ನಿಫ್ಟಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಚಲನೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಅಗತ್ಯ ಎದುರಾಯಿತು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ 1996ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 22ರಂದು ನಿಫ್ಟಿ 50 ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುವ 50 ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳ ಷೇರುಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲ ದಿನಾಂಕ 1995ರ ನವೆಂಬರ್ 3 ಮತ್ತು ಮೂಲ ಮೌಲ್ಯ 1,000.

ನಿಫ್ಟಿ ರೂಪಿಸುವ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಅಜಯ್ ಶಾ ಮತ್ತು ಸುಸಾನ್ ಥಾಮಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು; ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅಮೆರಿಕದ USAID FIRE ಯೋಜನೆ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ನೀಡಿತ್ತು. ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ. ಐಡಿಬಿಐಯ ಪಾತ್ರ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೀಡಿದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಮೂಲಕ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿತ್ತು.

ಇಂದು ನಿಫ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಆರೋಗ್ಯ, ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮಾನದಂಡ. ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಇದರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್, ಸೂಚ್ಯಂಕ ಆಧಾರಿತ ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೂ ಇದು ಆಧಾರ. ಹೀಗೆ ಭಾರತದ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆಧುನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಿಂದೆ ಐಡಿಬಿಐಗೂ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೆರವಾದ ಸಿಡ್ಬಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

ಐಡಿಬಿಐ ಕೊಡುಗೆ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅವಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಜೊತೆಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ನೆರವೂ ಬೇಕು. ಈ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ 1990ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 2ರಂದು ಸ್ಮಾಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಸಿಡ್ಬಿ) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಐಡಿಬಿಐ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಇಂದು ಸಿಡ್ಬಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.

ಐಡಿಬಿಐಯ ಇತರ ಕೊಡುಗೆಗಳು:

• ಎಕ್ಸಿಮ್ ಬ್ಯಾಂಕ್: 1982ರಲ್ಲಿ ಐಡಿಬಿಐಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ, ರಫ್ತು-ಆಮದು ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಎಕ್ಸಿಮ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.
• ಸ್ಟಾಕ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್: ಷೇರು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಭದ್ರತೆಗಳ ವಹಿವಾಟು ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ನೆರವಾದ ಸಂಸ್ಥೆ.
• CARE: ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಲಪತ್ರಗಳ ಮರುಪಾವತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ ರೇಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಐಡಿಬಿಐ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು.
• ಎನ್‌ಎಸ್‌ಡಿಎಲ್: ಷೇರುಗಳನ್ನು ಕಾಗದದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳ ಬದಲಿಗೆ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಐಡಿಬಿಐ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನೆರವಾದವು.

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಟಿತ, ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿದವು.

2004: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕಿನತ್ತ

1991ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ನಂತರ ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿತು. ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸಾಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊಸ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆಧಾರಿತ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೆಳೆಯಿತು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಲ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು. ಇದರಿಂದ ಐಡಿಬಿಐಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾದರಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿತು.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 2003ರಲ್ಲಿ ಐಡಿಬಿಐ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. 2004ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1ರಿಂದ ಐಡಿಬಿಐ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. 2005ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಲೀನ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, 2006ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಐಡಿಬಿಐ ಜೊತೆ ವಿಲೀನವಾಯಿತು ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಐಡಿಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು.

ಇದರೊಂದಿಗೆ ಐಡಿಬಿಐ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆ, ಠೇವಣಿ, ಗೃಹ ಸಾಲ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಲ, ಉದ್ಯಮ ಸಾಲ ಮುಂತಾದ ಸೇವೆ ನೀಡುವ ಬ್ಯಾಂಕಾಯಿತು. ಇದು ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆ: 1964ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬಂಡವಾಳ ಒದಗಿಸಲು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸಂಸ್ಥೆ, 2004ರ ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕಿನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡತೊಡಗಿತು.

ಐಡಿಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದ್ದ ಐಡಿಬಿಐ ಮುಂದೆ ತನ್ನದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿತು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕಾದ ನಂತರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಲ ವಿತರಣೆ, ವಸೂಲಾಗದ ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಅದರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿಯಾಗದಿರುವುದು ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳದ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಯಿತು.

2010ರಿಂದ 2020ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಸುಮಾರು ₹25,000 ಕೋಟಿ ಬಂಡವಾಳ ನೆರವು ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಟಣೆ ತಿಳಿಸಿದೆ. ನಂತರ ಎಲ್‌ಐಸಿಯೂ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿತು.

2017ರ ಮೇ 5ರಂದು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಐಡಿಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ತ್ವರಿತ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮ (PCA) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಇರಿಸಿ, ಕೆಲವು ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಿತು. 2021ರ ಮಾರ್ಚ್ 10ರಂದು ಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಿರಂತರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.

ಹಾಗಾದರೆ ದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ವಿಫಲವಾಯಿತು? ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ಸಾಲ ನೀತಿ, ವಸೂಲಾತಿ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸಂಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದಿಂದ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಬದಲಾಯಿಸುವಾಗ, ಅದರ ಹಿಂದಿನ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೈಫಲ್ಯಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

2019: ಎಲ್‌ಐಸಿ ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುದಾರನಾಯಿತು

ಭಾರತೀಯ ಜೀವ ವಿಮಾ ನಿಗಮ (ಎಲ್‌ಐಸಿ) ಐಡಿಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಶೇ.51ರಷ್ಟು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ 2019ರ ಜನವರಿ 21ರಿಂದ ಐಡಿಬಿಐ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿತು.

ಆದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಪಾಲು ಷೇರುಗಳು ಎಲ್‌ಐಸಿ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಬಳಿಯೇ ಇದ್ದವು. ಎಲ್‌ಐಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಸಂಸ್ಥೆ; ಅದರ ಹಣ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಪಾಲಿಸಿದಾರರಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಹೂಡಿಕೆಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ನೇರ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬಂಡವಾಳದ ಪಾತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಗಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಎಲ್‌ಐಸಿ ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಬಹುಪಾಲು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಮಾರಲು ಮುಂದಾಗಿವೆ.

ಮಾರಾಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: 2022ರಿಂದ 2026ರವರೆಗೆ

ಖಾಸಗೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ತಾತ್ವಿಕ ಅನುಮೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ 2021ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 2022ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಎಲ್‌ಐಸಿ ತಮ್ಮ ಷೇರುಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇ.60.72ರಷ್ಟನ್ನು ಮಾರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು:

ನಂತರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಬಿಡ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯಿತು. 2026ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಬಿಡ್‌ಗಳು ಸರ್ಕಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದ ಕನಿಷ್ಠ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಬಳಿಕ ಹೊಸ ಬಿಡ್‌ಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು.

2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14ರಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಂಪುಟ ಸಮಿತಿ, ಫೇರ್‌ಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 10955230 Canada Inc.ಅನ್ನು ಯಶಸ್ವಿ ಖರೀದಿದಾರನೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಶೇ.60.72ರಷ್ಟು ಷೇರುಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿದ ಮೊತ್ತ ₹52,878 ಕೋಟಿ.

ಮಾರಾಟದ ನಂತರ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಶೇ.15 ಮತ್ತು ಎಲ್‌ಐಸಿ ಶೇ.19ರಷ್ಟು, ಒಟ್ಟು ಶೇ.34ರಷ್ಟು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿವೆ. ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಹಿಂಪಡೆಯಲಿದ್ದು, ಉಳಿದ ಪಾಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಷೇರುದಾರರ ಪಾಲಿನಂತಿರಲಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಸಂಪುಟದ ಅನುಮೋದನೆಯಿಂದ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಗಿದಿದೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಖರೀದಿದಾರರು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತತೆಯ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಾತ್ಮಕ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ 3, 2026ರ ರಾಯಿಟರ್ಸ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮಾರಾಟವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಐಡಿಬಿಐ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನೌಕರರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಮುಷ್ಕರ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಮಾರಾಟದಿಂದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆಗುವ ಲಾಭಗಳು

ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ.

1. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ಮೇಲಿನ ಹೊರೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಹಲವು ಬಾರಿ ಬಂಡವಾಳ ನೆರವು ನೀಡಿದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಮಾರಿದರೆ, ಮುಂದಿನ ಬಂಡವಾಳದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಪೂರೈಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

2. ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಆದಾಯ. ₹52,878 ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಶೇ.30.48 ಷೇರುಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು ₹26,544 ಕೋಟಿ, ಎಲ್‌ಐಸಿಗೆ ಸುಮಾರು ₹26,335 ಕೋಟಿ ದೊರೆಯಲಿದೆ. ಈ ಹಣವನ್ನು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಂತಹ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.

3. ಖಾಸಗಿ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಖ್ಯ. ಹೊಸ ಮಾಲೀಕರು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.

4. ವೇಗದ ನಿರ್ಧಾರ. ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಗಳ ಹಲವು ಹಂತಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ವಿಳಂಬವಾಗಬಹುದು. ಖಾಸಗಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

5. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್. ಖಾಸಗಿ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹೆಚ್ಚಿದರೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸೇವೆ ಸಿಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

ಆದರೆ ಈ ಲಾಭಗಳು ತಾನಾಗಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹೊಸ ಮಾಲೀಕರ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಮಾರಾಟದಿಂದ ಆಗಬಹುದಾದ ನಷ್ಟಗಳು

ಸರ್ಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭದ ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

1. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಐಡಿಬಿಐ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲ; ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಖಾಸಗಿಯವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೇರು ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನ. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ವರ್ಗಾವಣೆ.

2. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ಸಿಗುವ ಅಪಾಯ. ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ ಲಾಭ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ, ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಜನ, ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಲಾಭದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕರು ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕ ನಗರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದರೂ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ನಿಯಮಗಳು ಐಡಿಬಿಐಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ ಎನ್ನಲಾಗದು.

3. ವಿದೇಶಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಫೇರ್‌ಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಹೂಡಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ. ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳ ಬರುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ; ಅದು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಜನರ ಠೇವಣಿ, ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸಾಲ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಸೆದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿದೇಶಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲೂ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಹಿತಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

4. ಭವಿಷ್ಯದ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪಾಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು. ಇಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ ಬಹುಪಾಲು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಮಾರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆದರೆ, ಅದರ ಲಾಭದ ಬಹುಪಾಲು ಖಾಸಗಿ ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಾನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಶೇ.15ರಷ್ಟು ಪಾಲಿನ ಲಾಭ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಒಮ್ಮೆಗಿನ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆದಾಯದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

5. ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯ. ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ನಂತರ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿತ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮರುಹೊಂದಾಣಿಕೆ, ಶಾಖೆಗಳ ಪುನರ್‌ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ನೀತಿಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬರಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚಬಹುದಾದರೂ, ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ, ವೇತನ, ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮವಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳು ಬೇಕು.

ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಗಳ ವಾದಗಳು

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ ಸರಳ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಉಳಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲ ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವುದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸೂಕ್ತ. ಇದರಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಹೊಸ ಬಂಡವಾಳ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬಿಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದೂ ಸರ್ಕಾರ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ವಿರೋಧಿಸುವವರ ವಾದವನ್ನೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದು: ಐಡಿಬಿಐ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬೆಳೆದ ಸಂಸ್ಥೆ, ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅದು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಖಾಸಗಿಯವರಿಗೆ ಕೊಡುವುದು ಸರಿಯೇ ಎಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆ. ನವೆಂಬರ್ 3ರ ರಾಯಿಟರ್ಸ್ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿ ಸಂಘಟನೆಗಳ ವಿರೋಧದ ಜೊತೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ; ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ವಾದಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಒಂದು ವಿಷಯ ಮರೆಯಬಾರದು: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಂಬ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಖಾತರಿ ಇಲ್ಲ; ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಂಬ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದು ಜನಹಿತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಎನ್ನಲೂ ಆಗದು. ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ನೀಡುವ ಸೇವೆ.

ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಐಡಿಬಿಐ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡಬೇಕು?

1964ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇಕಿತ್ತು; ಆ ಅಗತ್ಯ ಪೂರೈಸಲು ಐಡಿಬಿಐ ಹುಟ್ಟಿತು. ನಂತರ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಳೆದಂತೆ ಸೆಬಿ, ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ, ಸಿಡ್ಬಿ, ಎನ್‌ಎಸ್‌ಡಿಎಲ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅದು ನೆರವಾಯಿತು. ಅಂದರೆ ಐಡಿಬಿಐ ತನ್ನ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿತ್ತು.

ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ನೋಡೋಣ. ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಬೆಳೆಯಲು ಕಟ್ಟಡ ಮಾತ್ರ ಸಾಲದು; ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು, ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳೂ ಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೆಳೆಯಲು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಸಾಲ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಠೇವಣಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಬೇಕು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಐಡಿಬಿಐ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು.

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಖಾಸಗೀಕರಣದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬಾರದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಯಾವ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಬಲ್ಲವು ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚೆಯಾಗಬೇಕು.

ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಸರ್ಕಾರ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು

1. ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಆಸ್ತಿ, ಸಾಲ, ಭವಿಷ್ಯದ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಮಾರಾಟದ ಬೆಲೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಬೇಕು.
2. ಠೇವಣಿದಾರರ ಹಿತಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು.
3. ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸೇವಾ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀತಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು.
4. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ, ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಜನರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆ ನೀಡುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಹೊಸ ಮಾಲೀಕರು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
5. ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬರುವ ಹಣದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಇರಬೇಕು.
6. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಬೇಕು.

ಇದು ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಥೆ

1964ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗಿನ ಐಡಿಬಿಐ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಂಡವಾಳ ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಐಡಿಬಿಐನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿತು. ನಂತರ ಖಾಸಗಿ ಬಂಡವಾಳ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಐಡಿಬಿಐ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕಾಯಿತು, ಈಗ ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಖಾಸಗಿಯವರಿಗೆ ಮಾರುವುದೇ ಸರ್ಕಾರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮಾನದಂಡವೇ? ಅಥವಾ ಆ ಸಂಸ್ಥೆ ಜನರಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಎಷ್ಟು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪ್ರಯೋಜನ ನೀಡಿದೆ ಎಂಬುದೂ ಮುಖ್ಯವೇ?

ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಣ ಬರುತ್ತದೆ; ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಹೊಸ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಿಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದೇಶದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನೀಡಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೊಡುಗೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಇಂದಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಲಾಗದು. ಐಡಿಬಿಐ ಮಾರಾಟದ ಇನ್ನೊಂದು ಆಯಾಮವೆಂದರೆ ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳದ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ.

ಭಾರತೀಯರ ಉಳಿತಾಯ, ಉದ್ಯಮಗಳ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಜನರ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಷೇರುದಾರರಿಗೂ ಪಾಲು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐಡಿಬಿಐ ಮತ್ತು ಸಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ವಿಲೀನದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಿರುವುದು, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಐಡಿಬಿಐನ ಹೆಸರೇ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.

ಖಾಸಗೀಕರಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದೇ ಸರಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ ಎನ್ನಲಾಗದು; ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿ ಮಾರಾಟ ನಿರ್ಧಾರವೂ ದೇಶಹಿತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸದೆ ಒಪ್ಪಲೂ ಆಗದು. ನಮ್ಮ ಚರ್ಚೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಗಳ ಪರವಾಗಲ್ಲ; ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಜನರ ಹಿತ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪರ.

ಐಡಿಬಿಐನಿಂದ ಭಾರತ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಭಾರತ ಏನು ಪಡೆಯಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಲವೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಇದೆ.