ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿ : ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಭಾರ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಜೊತೆ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಾವುದು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ಅನೇಕರು “ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ಟಿ.ಸಿ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನಚಕ್ರವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮದಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕನವರೆಗೆ, ರೈತನಿಂದ ಉದ್ಯೋಗಿಯವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ಟಿ.ಸಿ ಒಂದು ಜೀವನಾಡಿಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ನಿಗಮದ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಅದರ ಮಂಡಳಿ, ಅಧಿಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಜನರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವು ಇದೆ.

KSRTC ಅಂದ್ರೆ ಏನು?

Karnataka State Road Transport Corporation

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ (KSRTC) ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ:

• ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ
• ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಸಂಪರ್ಕ
• ಜನರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಪ್ರಯಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
• ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಬೆಂಬಲ

ಇದು ಕೇವಲ ಬಸ್ ಓಡಿಸುವ ಇಲಾಖೆ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವ್ಯವಹಾರ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ನೌಕರರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಯ ರಚನೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ?

KSRTC ಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದರಲ್ಲಿ:

• ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
• ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು
• ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು (MD)
• ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು
• ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು
• ಹಣಕಾಸು ತಜ್ಞರು
• ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು

ಇರುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳು

1. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ

ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

• ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪರ್ಕ
• ದೂರ ಪ್ರಯಾಣ
• ನಗರ ಸಾರಿಗೆ
• ಶಾಲಾ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಳು
• ಹಬ್ಬ-ಜಾತ್ರೆ ವಿಶೇಷ ಬಸ್

ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಯೋಜನೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.

2. ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ

KSRTC ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ.

ಮಂಡಳಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು:

• ಬಜೆಟ್ ಅನುಮೋದನೆ
• ಟಿಕೆಟ್ ದರ ನಿರ್ಧಾರ
• ವೆಚ್ಚ ನಿಯಂತ್ರಣ
• ಹೊಸ ಬಸ್ ಖರೀದಿ
• ಸಾಲ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಯೋಜನೆ

ಇವು ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.

3. ನೌಕರರ ನಿರ್ವಹಣೆ

KSRTC ಸಾವಿರಾರು ನೌಕರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:

• ಚಾಲಕರು
• ನಿರ್ವಾಹಕರು
• ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ
• ಆಡಳಿತ ಸಿಬ್ಬಂದಿ

ವೇತನ, ಕಲ್ಯಾಣ, ಮುಷ್ಕರ, ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಂಡಳಿಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

4. ಜನಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ

ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಲಾಭದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ KSRTC ಯ ಗುರಿ ಕೇವಲ ಲಾಭವಲ್ಲ.

ಅನೇಕ ನಷ್ಟದ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲೂ ಬಸ್ ಓಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ:

• ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಬೇಕು
• ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಬೇಕು
• ಜನರಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆ ಬೇಕು

ಅಂದರೆ ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಭಾಗವೂ ಆಗಿದೆ.

5. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಣ

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ:

• ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬಸ್
• ಡಿಜಿಟಲ್ ಟಿಕೆಟ್
• GPS ವ್ಯವಸ್ಥೆ
• ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬುಕ್ಕಿಂಗ್
• ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು

ಇವುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಮಂಡಳಿಯ ನೀತಿಗಳು ಮುಖ್ಯ.

ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಏಕೆ ಹೆಚ್ಚು?

KSRTC ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ:

• ನೌಕರ ಸಂಘಗಳು
• ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ
• ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯ
• ಸಾರಿಗೆ ನೀತಿ
• ಬಸ್ ಮಾರ್ಗ ರಾಜಕೀಯ

ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೇರವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಬಸ್ ಮಾರ್ಗ ಬದಲಾದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗಬಹುದು.

ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು

KSRTC ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನೂ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ:

• ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ – ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಮಾದರಿ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು : –
• ಇಂಧನ ವೆಚ್ಚ ಏರಿಕೆ – ಇಂಧನ ದರ ಏರಿಕೆಯ ಬಿಸಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೂ ತಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬನೇ ಪ್ರಯಾಣಿಕನಿಗಾಗಿ ೧೦ – ೨೦ ಕಿ.ಮಿ ದೂರ ಓಡಾಡುವ ಬಸ್ ಗಳೂ ಇದ್ದಾವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ಆದ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲಾಭ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂಧನವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇವತ್ತಿಗೂ ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟದಲ್ಲಿ ದಿನದೂಡುತ್ತಿವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡೆ ಹಳೆಯ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
• ಖಾಸಗಿ ಸಾರಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ – ಕೆಲವೊಂದು ಕಡೆ ಖಾಸಗಿ ಸಾರಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು, ಶಿವಮೊಗ್ಗದಂತಹ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಬಸ್ ಗಳಷ್ಟೇ ಖಾಸಗಿ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ ಗಳ ಪೈಪೋಟಿ ಇದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಸರಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಯೋಜನೆಯಡಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಬಸ್ ಗಳನ್ನು ಖಾಸಗಿಯವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. (ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿ ಮೇರೆಗೆ) . ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಶಾ ಕುಟುಂಬದ ಕಂಪನಿ ಕೂಡ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ರೀತಿ ಸರಕಾರಿ ಬಸ್ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಹ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ.
• ನೌಕರರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ – ಸರಕಾರಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದೂ ನೌಕರರಿಗೆ ಸಿಗದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಆಗಾಗ ಕೆಣಕುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಳ ವಿಳಂಬ, ವಿಪರೀತ ಕೆಲಸದಂತಹ ತುಪ್ಪ ಬಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಬೆಂಕಿ ಹಬ್ಬುತ್ತದೆ. ನೌಕರರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
• ರಾಜಕೀಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ – ಸರಕಾರ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಂತಹ ಆಡಳಿತ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
• ಹಳೆಯ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ – ಹಳೆಯ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಇದರಿಂದ ಜನಸೇವೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ…

ಕೆ.ಎಸ್. ಆರ್.ಟಿ.ಸಿ ಕೇವಲ “ಬಸ್ ನಿಗಮ” ಅಲ್ಲ. ಅದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಜೀವನ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಲನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದರ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿ ಕೂಡ ಕೇವಲ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಅಲ್ಲ — ಅದು ಜನಸೇವೆ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಚಲನವಲನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

“ಪ್ರಜಾಜಾಗೃತಿ” ಸರಣಿಯ ಉದ್ದೇಶವೂ ಇದೇ —
ನಾವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬಳಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.