ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೇರ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಯಡಿ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆ? ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆಯೆ?

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ KSRTC ನೌಕರರ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯುವಾಗಲೆಲ್ಲ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. “ಜನರ ಬದುಕಿನ ಬೆನ್ನೆಲುಬೇ ಆಗಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನೇರ ಇಲಾಖೆಯಾಗಿ ನಡೆಸಬಾರದೆ?” ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಇದು ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಆಡಳಿತ, ಹಣಕಾಸು, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆ ಅಡಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೇವಲ ಬಸ್ ಓಡಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ. ಅದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬದುಕು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪರ್ಕ, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ “ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ?

ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಗಮ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ KSRTC ಇದ್ದಂತೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ MSRTC, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ APSRTC, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ TNSTC, ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ GSRTC ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ “ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿ”ಗಳ ಮಾದರಿಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಯಾಕೆ ನಿಗಮ ಮಾದರಿ ತರಲಾಯಿತು?

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಆಲೋಚನೆ ಏನೆಂದರೆ, “ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇರಲಿ. ಆದರೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯೂ ಇರಲಿ.” ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಿಗಮ ಮಾದರಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಮಾದರಿಯ ಹಿಂದೆ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಯೋಚನೆ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರದ ನೇರ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ – ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಿಧಾನವಾಗಬಹುದು, ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು, ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ವಾದವಿತ್ತು.

ಹೀಗಾಗಿ, “ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣ + ಸ್ವಾಯತ್ತ ನಿರ್ವಹಣೆ” ಎಂಬ ಮಿಶ್ರ ಮಾದರಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ಹಾಗಾದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆಯಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆ?

ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶದಿಂದ ಆಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮವನ್ನು ನೇರ ಇಲಾಖೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು, ಕಾನೂನು ಬದಲಾವಣೆ, ಹಣಕಾಸು ಪುನರ್‌ರಚನೆ, ಸೇವಾ ನಿಯಮ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ಪಿಂಚಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆಡಳಿತ ಪುನರ್ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇವೆಲ್ಲ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಘೋಷಣೆಯ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ.

ನೌಕರರು ಇಲಾಖೆಯಡಿ ತರಬೇಕೆಂದು ಯಾಕೆ ಬೇಡಿಕೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ?

KSRTC ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ ನೌಕರರ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ ಏನೆಂದರೆ, “ನಾವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಂತೆ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ ಯಾಕೆ ಇರಬಾರದು?” ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಬೇಡಿಕೆಯ ಹಿಂದೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಯಡಿ ಬಂದರೆ –

• ವೇತನ ಸ್ಥಿರತೆ,
• ಪಿಂಚಣಿ ಭದ್ರತೆ,
• ಸೇವಾ ಭದ್ರತೆ,
• Pay Commission ಸೌಲಭ್ಯಗಳು

ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ನೌಕರರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ, ಆರ್ಥಿಕ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮತ್ತು ವೇತನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ನೌಕರರಿಗೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರ ಯಾಕೆ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತದೆ?

ಇಲ್ಲೇ ಹಣಕಾಸಿನ ವಾಸ್ತವತೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮವನ್ನು ಇಲಾಖೆಯಡಿ ತಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಶಾಶ್ವತ ಹಣಕಾಸು ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ,

ವೇತನ ಬಾಧ್ಯತೆ,

ಪಿಂಚಣಿ ಹೊರೆ,

ಭವಿಷ್ಯದ ಸೇವಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು

ಶಾಶ್ವತ ಆಡಳಿತ ವೆಚ್ಚ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಹಣಕಾಸಿನ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು?

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಚರ್ಚೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ. 2019ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ APSRTC ನೌಕರರನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ನಿರ್ಧಾರ ದೇಶದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅದರ ಹಿಂದೆ ನೌಕರರ ದೀರ್ಘ ಹೋರಾಟ, ರಾಜಕೀಯ ಭರವಸೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಒತ್ತಡ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಆದರೆ ನಂತರ ಹಲವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸವಾಲುಗಳೂ ಎದುರಾದವು. ವೇತನ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಹಣಕಾಸು ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಪುನರ್‌ರಚನೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಇದು ಸಾಧ್ಯವೆ?

ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಘೋಷಣೆ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇಕಾಗುವುದು –

• ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಹಣಕಾಸು ಯೋಜನೆ,
• ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆ,
• ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುನರ್‌ರಚನೆ,
• ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ.

ಇವೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲದೆ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಯಾವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಜನಸೇವೆಯೇ? ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯೇ ಯಾವುದು ಮುಖ್ಯ ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನೀಡುವ ಉತ್ತರವೇ ಆಡಳಿತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಸೇವೆ ಮುಖ್ಯವಾದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮುಖ್ಯವಾದರೆ ನಿಗಮ ಮಾದರಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

KSRTC ಯಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲ. ಅವು ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದ ಭಾಗ. ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ನಗರವನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಸೇತುವೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ದಾರಿ. ಕಾರ್ಮಿಕರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನ ಆಧಾರ. ಹೀಗಾಗಿ “ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಆಡಳಿತ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲ —
ಅದು ಸರ್ಕಾರ, ಜನಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುವ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದೆ.