KSRTC ನೌಕರರು ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಲ್ಲವೇ? ವೇತನದಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ತಾರತಮ್ಯ?

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ — KSRTC — ರಾಜ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭ. ಪ್ರತಿದಿನ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ, ಶಾಲೆಗೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ, ಊರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಜನಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ಟಿ.ಸಿ ನೌಕರರ ವಿಚಾರ ಬಂದಾಗ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಲೇ ಇದೆ. “ಇವರು ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಬಸ್ ಓಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಿದ್ರೆ ಇವರು ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಲ್ಲವೇ?”

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ – “ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಂತೆ ವೇತನ, ಪಿಂಚಣಿ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಯಾಕೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ?” ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೇವಲ ಸಂಬಳದ ವಿಚಾರ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.

KSRTC ಸರ್ಕಾರದ್ದೇ… ಆದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇರೆ

ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ಟಿ.ಸಿ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ. ಅಂದರೆ ಅದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಸರ್ಕಾರದದ್ದೇ. ಸರ್ಕಾರವೇ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರವೇ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ನೌಕರರು “ನೇರ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಲ್ಲ.”

ಇದು ಕೇಳಲು ಹಲವರಿಗೆ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಬಸ್ ಓಡಿಸುವವರು ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರೇ ಆಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ಸಹಜ. ಆದರೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬೇರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ಟಿ.ಸಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬಿಎಮ್ ಟಿಸಿ, ಕೆಪಿಟಿಸಿಎಲ್, ಬಿಡಬ್ಲೂಎಸ್ ಎಸ್ ಬಿ, ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು “ನಿಗಮ” ಅಥವಾ “ಮಂಡಳಿ” ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಅಂದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಒಳಾಡಳಿತ, ನೇಮಕಾತಿ, ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ನಿಗಮ — ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಏನು?

ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಆಡಳಿತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎರಡು ಬೇರೆ ಮಾದರಿಗಳಿವೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಇವು ನೇರ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ನೇರ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು. ಅವರ ವೇತನ, ಪಿಂಚಣಿ, ಪದೋನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ಟಿ.ಸಿ ಯಂತಹ ನಿಗಮಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ, “ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣ + ಸ್ವಾಯತ್ತ ನಿರ್ವಹಣೆ” ಎಂಬ ಮಿಶ್ರ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಿಗಮ ನೌಕರರು ಮತ್ತು ನೇರ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ವೇತನದಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ತಾರತಮ್ಯ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲವೇ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ನೌಕರರ ವೇತನ ನೇರವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಖಜಾನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ಟಿ.ಸಿ ಯಂತಹ ನಿಗಮಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆದಾಯ ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಟಿಕೆಟ್ ಆದಾಯ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನ ಮತ್ತು ಸಾಲಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ನೌಕರರ ವೇತನದ ಮೇಲೂ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಬಸ್ ಸಂಚಾರ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಡೀಸೆಲ್ ಬೆಲೆ ಏರಿದರೆ, ನಷ್ಟದ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ — ಅದರ ಹೊರೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನೌಕರರ ಮೇಲೂ ಬೀಳುತ್ತದೆ.

ಜನಸೇವೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡ

KSRTC ಕೇವಲ ಲಾಭದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ ಬಸ್ ಓಡಿಸಬೇಕು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ರಿಯಾಯಿತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸುವ ವಿವಿಧ ಉಚಿತ ಅಥವಾ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜನಸೇವೆಯ ಭಾಗ.

ಆದರೆ ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಯ ಕಡಿಮೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಎಂಬ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಗಮಗಳು ಸಿಲುಕುತ್ತವೆ.

ವೇತನ ಆಯೋಗ ನೇರವಾಗಿ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ

ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಿಗೆ ವೇತನ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನಿಗಮ ನೌಕರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂಕೀರ್ಣ. ವೇತನ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಾಗಿ ನೌಕರ ಸಂಘಗಳ ಮಾತುಕತೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಅನುಮೋದನೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ದೀರ್ಘವಾಗುವುದರಿಂದ ವಿಳಂಬಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಸಮಾಧಾನ, ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಮುಷ್ಕರಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ನೌಕರರ ಅಸಮಾಧಾನ ಸಹಜವೇ?

ನೌಕರರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಅವರ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅನಿಯಮಿತ ಕೆಲಸದ ಸಮಯ, ರಸ್ತೆ ಅಪಾಯಗಳು, ಅಪಘಾತದ ಭೀತಿ, ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡಗಳ ನಡುವೆ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚುನಾವಣಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ, ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ, ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲೂ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಲ್ಲದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಸಮಾನ ವೇತನ ಇಲ್ಲ, ಪಿಂಚಣಿ ಭದ್ರತೆ ಕುರಿತ ಗೊಂದಲ ಇದೆ, ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಆತಂಕವೂ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲ

ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಸರ್ಕಾರದ ವಾದವೂ ಬೇರೆ. ಎಲ್ಲಾ ನಿಗಮ ನೌಕರರನ್ನೂ ನೇರ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಹಣಕಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ಹೊರೆ ಬೀಳಬಹುದು ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ಆತಂಕ. ವೇತನ, ಪಿಂಚಣಿ, ಭತ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ನಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ನಿಗಮಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ಕೇವಲ ವೇತನದ ಹೋರಾಟವೇ?

KSRTC ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ನೌಕರರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಸಮಾನ ವೇತನ, ಉತ್ತಮ ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಹೋರಾಟ ಕೇವಲ ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಇದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಗುರುತಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದೆ. “ನಾವು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಬೇರೆ ಯಾಕೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ನೌಕರರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಉಳಿದಿದೆ.

KSRTC ನೌಕರರು ಸರ್ಕಾರದ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ನೌಕರರು. ಆದರೆ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರು ನೇರ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಲ್ಲ. ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ವೇತನ ತಾರತಮ್ಯ, ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಹೋರಾಟಗಳ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಲಾಭ-ನಷ್ಟದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕಾ? ಅಥವಾ ಜನಸೇವೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭದ್ರತೆ ನೀಡಬೇಕಾ? ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆ ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.