ಕರ್ನಾಟಕದ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳು : ರಾಜಕೀಯದ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಾ? ಜನಸೇವೆಯ ಸಾಧನಗಳಾ?

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ “ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿ” ಎಂಬ ಪದ ಕೇಳಿದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಯಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ, ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನ, ಸಮುದಾಯಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ತಂತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿವೆ.

ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ವಿಸ್ತರಣೆಗೂ ಮುಂಚೆ ಅಥವಾ ಅದರ ನಂತರ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರೀ ಚರ್ಚೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಶಾಸಕರಿಗೆ ಯಾವ ಮಂಡಳಿ? ಯಾರಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನ? ಯಾರಿಗೆ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ದರ್ಜೆ? ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಒಳಗಡೆಯೇ ತೀವ್ರ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಈ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳ ನಿಜವಾದ ಪಾತ್ರವೇನು? ಅವು ಜನರ ಬದುಕಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ? ಏಕೆ ಈ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಬೇಡಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ?

ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿ ಎಂದರೇನು?

ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಅಥವಾ ಅರೆ-ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳು. ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೂ 54 ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ:

• ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳು
• ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಂಡಳಿಗಳು
• ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟಗಳು
• ಮಹಿಳಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ
• ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ
• ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ನಿಗಮ
• ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಡಳಿಗಳು
• ನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗಳು

ಇವು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜನರ ನಡುವಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಮಹತ್ವ ಏನು?

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲ. ಅವು ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧನಗಳೂ ಹೌದು.

ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸಕರಿಗೂ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿದವರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನಿಗೆ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನ ಸಿಕ್ಕರೆ:

• ಸರ್ಕಾರದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಭಾವನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ
• ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ
• ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳಂತಹ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ
• ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ
• ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಗೆ ನೆಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ

ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ದರ್ಜೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನದ ರಾಜಕೀಯ

ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗಾಯತ, ಒಕ್ಕಲಿಗ, ಕುರುಬ, ದಲಿತ, ಮುಸ್ಲಿಂ, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿತ್ವ ನೀಡಬೇಕಾದ ಒತ್ತಡ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳ ಮೂಲಕ:

• ಜಾತಿ ಸಮತೋಲನ
• ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನ
• ಸಮುದಾಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ
  ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಈ ನೇಮಕಾತಿಗಳು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ತೀರ್ಮಾನಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಜನಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳ ಪಾತ್ರ

ಅನೇಕ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ:

• ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗ ಸಾಲ
• ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ
• ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಯೋಜನೆಗಳು
• ರೈತರ ನೆರವು
• ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು
• ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗೆ ಸಹಾಯಧನ

ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಂಡಳಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜನರಿಗೆ “ಸರ್ಕಾರ” ಎಂದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮುಖವೇ ಈ ಮಂಡಳಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದ ಅಪ್ರಕಟಿತ ಶಕ್ತಿ

ಒಬ್ಬ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ತನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ:

• ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬಹುದು
• ಯೋಜನೆಗಳ ಲಾಭಾರ್ಥಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸಬಹುದು
• ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಧಿಸಬಹುದು
• ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು

ಇವೆಲ್ಲ ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಬಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಗಬಹುದು.

ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ನಾಯಕರು ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗದಿದ್ದರೂ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ.

ಕೇಳಿಬರುವ ಟೀಕೆಗಳು

ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಟೀಕೆಗಳೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಭೆಗಳೇ ನಡೆಯದ ಮಂಡಳಿಗಳೂ ಇವೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳಿವೆ.

• ಅನೇಕ ಮಂಡಳಿಗಳು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ

• ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಿಂತ ಹುದ್ದೆಯ ಪ್ರಭಾವವೇ ಹೆಚ್ಚು
• ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ದುರ್ಬಳಕೆ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ
• ಕೆಲವು ಮಂಡಳಿಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ
• ಅರ್ಹತೆಯ ಬದಲು ರಾಜಕೀಯ ನಿಷ್ಠೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ

ಆದರೂ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯದ “ಅದೃಶ್ಯ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು” ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜನಸೇವೆ, ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನ, ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ತಂತ್ರ — ಇವೆಲ್ಲದರ ಸಂಗಮವಾಗಿವೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ – ಇವು ಜನರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆಯೇ? ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಸಮಾಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿವೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಗಬೇಕಾದರೆ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಜನಪರತೆ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ಹೆಚ್ಚಬೇಕಿದೆ.