ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಎಂದರೇನು?

ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಯಾರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?

ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸದನಗಳು ಯಾಕೆ?

ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವುದು ಲೋಕಸಭೆ.

ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ನೇರವಾಗಿ ಮತ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಸದನವೂ ಇದೆ.

ಅದೇ ರಾಜ್ಯಸಭೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿರುತ್ತವೆ.

• ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಯಾರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?
• ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ಯಾವಾಗ ನಡೆಯುತ್ತದೆ?
• ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಜನರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?
• ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಅಗತ್ಯವೇನು?
• ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.

ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಎಂದರೇನು?

ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಮನೆ (Upper House).

ಲೋಕಸಭೆ ಕೆಳಮನೆಯಾದರೆ, ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಮೇಲ್ಮನೆ.

ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ಮೂರು ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ:

• ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ
• ಲೋಕಸಭೆ
• ರಾಜ್ಯಸಭೆ

ಈ ಮೂರೂ ಸೇರಿ ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.

ರಾಜ್ಯಸಭೆಯನ್ನು “ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಭೆ” ಎಂದು ಯಾಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?

ಭಾರತ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ (Federal System) ದೇಶ.

ಅಂದರೆ:

• ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ
• ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು

ಎರಡೂ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿವೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿಗೂ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಇರಬೇಕು.

ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯನ್ನು Council of States ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪರಿಷತ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಇತಿಹಾಸ

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾಕಾರರು ಅಮೆರಿಕ, ಬ್ರಿಟನ್, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಂತಹ ದೇಶಗಳ ಸಂಸತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು.

ಅವರು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು.

“ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ?”

ಅಥವಾ

“ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೇ?”

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

1952ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು.

ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ?

ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ:

250

ಇದರಲ್ಲಿ:

• 238 ಸದಸ್ಯರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ
• 12 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 245ರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು 12 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಯಾಕೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?

ಇದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ.

ಕೆಲವರು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದಿದ್ದರೂ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿರಬಹುದು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ:

• ಸಾಹಿತ್ಯ
• ವಿಜ್ಞಾನ
• ಕಲೆ
• ಸಮಾಜಸೇವೆ
• ಕ್ರೀಡೆ

ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಬಹುದು.

ಇದರಿಂದ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಅನುಭವಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ.

ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಯಾರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಜನರು ನೇರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಅವರನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳ ಶಾಸಕರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆ

ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ:

ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಶಾಸಕರು ಮತದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಜನರು ನೇರವಾಗಿ ಮತ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ.

ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ?

ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮತದಾನ ವಿಧಾನ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನುಪಾತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ವಿಧಾನ

(Proportional Representation System)

ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ:

• ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷದ ಬಲ
• ಶಾಸಕರ ಸಂಖ್ಯೆ

ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಇದರಿಂದ ಸಣ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ದೊರೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಎಷ್ಟು ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು?

ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ.

ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಂಚಲಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಧ್ವನಿ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಯ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಶಾಶ್ವತ ಸದನ ಎಂದರೇನು?

ಲೋಕಸಭೆಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಬಹುದು.

ಆದರೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಇದು ಶಾಶ್ವತ ಸದನ.

ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ:

• ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಸದಸ್ಯರು ನಿವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ
• ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ

ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಅಧಿಕಾರಗಳೇನು?

1. ಕಾನೂನು ರಚನೆ

ಬಹುತೇಕ ಮಸೂದೆಗಳು ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾಗಬೇಕು.

2. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ

ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

3. ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ರಕ್ಷಣೆ

ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

4. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆ

ಅನುಭವಿಗಳಾದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳಿವೆಯೇ?

ಹೌದು.

ಅನುಚ್ಛೇದ 249

ರಾಜ್ಯಪಟ್ಟಿಯ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೂ ಸಂಸತ್ತು ಕಾನೂನು ರಚಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಹುದು.

ಅನುಚ್ಛೇದ 312

ಹೊಸ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು (All India Services) ರಚಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಬಹುದು.

ಇವು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು.

ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ?

ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಅಧಿಕಾರ ಸೀಮಿತ.

ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಗಳು:

• ಮೊದಲು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡನೆಯಾಗಬೇಕು
• ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಹುದು

ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರ ಲೋಕಸಭೆಯದು.

ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಯಾಕೆ ಅಗತ್ಯ?

ಕೆಲವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ:

“ಲೋಕಸಭೆ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕಲ್ಲವೇ?”

ಆದರೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ:

• ರಾಜ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಬಹುದು
• ತುರ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು
• ಕಾನೂನುಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು

ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಒಂದು “ಮರುಪರಿಶೀಲನಾ ಸದನ” ಆಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆಗಳೇನು?

ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:

• ಜನರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ
• ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚು
• ಸೋತ ನಾಯಕರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿದೆ

ಎಂದು.

ಆದರೆ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:

• ಅನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ
• ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ
• ಸಂಸತ್ತಿನ ಚರ್ಚೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ

ಎಂದು.

ಪ್ರಜಾ ಜಾಗೃತಿ: ನೀವು ಮತ ಹಾಕದಿದ್ದರೂ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ನಿಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ

ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರು ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗುವ ಕಾನೂನುಗಳು:

• ಶಿಕ್ಷಣ
• ಆರೋಗ್ಯ
• ತೆರಿಗೆ
• ಪರಿಸರ
• ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಕ್ಕುಗಳು
• ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ

ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ದೂರದ ದೆಹಲಿಯ ಒಂದು ಸದನವಲ್ಲ.

ಅದು ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ. ಲೋಕಸಭೆ ಭಾರತದ ಜನರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಸದನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಸದನ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಸದನಗಳ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲೆಯೇ ಭಾರತದ ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ನಿಂತಿದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮೇಲ್ಮನೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ಥಿರತೆ, ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.