ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಅಂಪೈರ್ ಯಾರು?

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ: ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕಾವಲುಗಾರ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮತದಾನವಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹಬ್ಬ. ಕೋಟ್ಯಂತರ ಮತದಾರರು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮತಗಟ್ಟೆಗಳು, ಸಾವಿರಾರು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾರು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ?

ಸರ್ಕಾರವೇ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇಲ್ಲವೇ?

ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ಅದೇ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ (Election Commission of India).

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವೂ ಒಂದು.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಎಂದರೇನು?

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೩೨೪ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯೇ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ.

ಚುನಾವಣೆಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಸಂವಿಧಾನದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ರಚನೆ

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ:

• ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (Chief Election Commissioner)
• ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (Election Commissioners)

ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಯೋಗವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಏಕೆ ಅಗತ್ಯ?

ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯುವುದು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಅದು:

• ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರಬೇಕು
• ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿರಬೇಕು
• ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರಬೇಕು
• ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿರಬೇಕು

ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕಾವಲುಗಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಯಾವ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ?

ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಗೊಂದಲವಿರುವ ವಿಷಯವಿದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ನಡೆಸುವ ಚುನಾವಣೆಗಳು

1. ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ

ದೇಶದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕೆಳಮನೆಗೆ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು.

2. ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ

ರಾಜ್ಯಗಳ ಶಾಸಕರ ಆಯ್ಕೆ.

3. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆ

4. ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆ

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.

ಹಾಗಾದರೆ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಯಾರು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ?

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.

೧೯೯೨ರ ೭೩ನೇ ಮತ್ತು ೭೪ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ನಂತರ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಗಳು (State Election Commissions) ರಚಿಸಲಾಯಿತು.

ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ನಡೆಸುವ ಚುನಾವಣೆಗಳು

• ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್
• ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯತ್
• ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್
• ನಗರಸಭೆ
• ಪುರಸಭೆ
• ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯಿತಿ
• ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ

ಹೀಗಾಗಿ:

ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಿಂದ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯದ್ದಾಗಿದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳು ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಗಳು

1. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ತಯಾರಿ

ಯಾರು ಮತದಾನ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಧಿಕೃತ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು.

2. ಚುನಾವಣಾ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು

ಚುನಾವಣಾ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ.

ಒಮ್ಮೆ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಬಳಿಕ ಮಾದರಿ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

3. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ನಾಮಪತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ

ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ.

4. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮಾನ್ಯತೆ

ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು.

5. ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆ

ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹಂಚುವ ಅಧಿಕಾರ ಆಯೋಗಕ್ಕಿದೆ.

6. ಮಾದರಿ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ ಜಾರಿ

ಚುನಾವಣೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗವಾಗದಂತೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.

7. ಮತದಾನ ಮತ್ತು ಮತ ಎಣಿಕೆ

ಮತದಾನದಿಂದ ಫಲಿತಾಂಶ ಪ್ರಕಟಣೆವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಹಣೆ.

ಮಾದರಿ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ ಎಂದರೇನು?

ಚುನಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ನಿಯಮಗಳ ಸಮೂಹವೇ ಮಾದರಿ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು

• ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ದುರುಪಯೋಗ ನಿಷೇಧ
• ಮತದಾರರಿಗೆ ಆಮಿಷ ಒಡ್ಡುವಂತಿಲ್ಲ
• ದ್ವೇಷ ಭಾಷಣ ನಿಷೇಧ
• ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತ ಕೇಳುವಂತಿಲ್ಲ

ಇದು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

EVM ಮತ್ತು VVPAT ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತದಾನವನ್ನು ಸುಲಭ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಇವಿಎಂ (Electronic Voting Machine) ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ವಿವಿಪ್ಯಾಟ್ (VVPAT) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಮತ ಸರಿಯಾದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಸವಾಲುಗಳು

ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚುನಾವಣಾ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಸವಾಲುಗಳೂ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲ.

ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು

• ಹಣದ ಪ್ರಭಾವ
• ಮತದಾರರಿಗೆ ಆಮಿಷ
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿ
• ದ್ವೇಷ ಪ್ರಚಾರ
• ಚುನಾವಣಾ ವೆಚ್ಚದ ನಿಯಂತ್ರಣ
• ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡದ ಆರೋಪಗಳು

ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಸವಾಲುಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ.

ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಯಾಕೆ ಮುಖ್ಯ?

ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ.

ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಷಯಗಳು

• ರಸ್ತೆ
• ಕುಡಿಯುವ ನೀರು
• ಕಸ ವಿಲೇವಾರಿ
• ಬೀದಿ ದೀಪ
• ಚರಂಡಿ
• ಸ್ಥಳೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲ ಹಂತವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಜಾ ಜಾಗೃತಿ: ಚುನಾವಣೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮತದಾನವಲ್ಲ

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕೆಲಸ ಕೇವಲ ಮತದಾನ ನಡೆಸುವುದಲ್ಲ. ಜನರ ಮತವು ಅಧಿಕಾರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅದರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸ್ವತಂತ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ, ಮುಕ್ತ ಮತದಾನ ಮತ್ತು ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸ ಇರುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಮತದಾರರ ಬೆರಳಿನ ಮೇಲಿನ ಶಾಯಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಮತದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಕೆಲಸ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ್ದು. ಲೋಕಸಭೆಯಿಂದ ವಿಧಾನಸಭೆಯವರೆಗೆ, ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಯಿಂದ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯವರೆಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಚಕ್ರ ಸುಗಮವಾಗಿ ತಿರುಗಲು ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಲವಾಗಿರಬೇಕು.

ಸಂವಿಧಾನ, ಮತದಾರ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ – ಈ ಮೂರರ ಮೇಲೆಯೇ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ನಿಂತಿದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಜನರ ಮತದ ಹಕ್ಕಿನ ರಕ್ಷಕನಾಗಿದೆ.