SIR ಎಂದರೇನು?

ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (Special Intensive Revision): ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಆತಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದೊಡ್ಡ ಪರೀಕ್ಷೆ

ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮತದಾನದ ದಿನವಲ್ಲ. ಅದರ ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಆರಂಭವಾಗುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮತಗಟ್ಟೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಚುನಾವಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ನೇಮಕ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮತದಾನ ನಡೆಸುವವರೆಗೆ ಹಲವು ಹಂತಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಪಾಯ ಒಂದೇ—ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ.

ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕ ಎಷ್ಟೇ ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನಿಗೆ ಮತದಾನ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮೃತಪಟ್ಟವರು, ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವರು ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡೆ ಹೆಸರು ಹೊಂದಿರುವವರ ಮಾಹಿತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದರೆ ಚುನಾವಣೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಪದವೆಂದರೆ SIR – Special Intensive Revision, ಅಂದರೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ.

ಕೆಲವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಇದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ SIR ಎಂದರೇನು? ಅದು ಯಾಕೆ ಅಗತ್ಯ? ಅದರ ಸುತ್ತ ಇಷ್ಟೊಂದು ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳು ಯಾಕೆ ಹುಟ್ಟಿವೆ?

SIR ಎಂದರೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಸಮಗ್ರ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಂತಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮತದಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು, ಮೃತರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಅಥವಾ ವಿಳಾಸ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ SIR ನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಇಂತಹ ವಿಶೇಷ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಅಗತ್ಯ ಯಾಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಹಲವು ಉತ್ತರಗಳಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮದುವೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ನಿಧನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸದಾಗಿ 18 ವರ್ಷ ಪೂರೈಸಿದ ಯುವಕರು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು ಎರಡು ಕಡೆ ನೋಂದಣಿಯಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು SIR ಅನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಅಧಿಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಬೂತ್ ಮಟ್ಟದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು (BLOಗಳು) ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಕರಡು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಗರಿಕರು ಅದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುಗಳಿದ್ದರೆ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದೂರುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಅಂತಿಮ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ SIR ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವ ಕೆಲಸವಲ್ಲ; ಇದು ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಶಾಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

ಇದರ ಮಹತ್ವವೂ ಅಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದು. ಶುದ್ಧ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೊದಲ ಅವಶ್ಯಕತೆ. ನಕಲಿ ಹೆಸರುಗಳು ಅಥವಾ ಅನರ್ಹ ನೋಂದಣಿಗಳು ಚುನಾವಣೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳು ತಪ್ಪಿದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆಯೇ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ನಿಖರತೆ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ SIR ಕುರಿತ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆ ಅದರ ಉದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ; ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಬಗ್ಗೆ. ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಹಲವು ಆತಂಕಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಬಡವರು, ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಅಂಚಿನ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕರ ಬಳಿಯೂ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಶೀಲನೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಆತಂಕವೆಂದರೆ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ನಡೆಸಿದರೆ ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿವಾದಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಯಾರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು? ಯಾರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು? ಆಯ್ಕೆ ಮಾನದಂಡ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಆಗಿತ್ತೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ SIR ನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ನಿಲುವು ಮಾತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು SIR ನ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕನ ಹೆಸರೂ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅನರ್ಹ ಅಥವಾ ನಕಲಿ ಹೆಸರುಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಇದರ ಗುರಿ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯೂ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಕೆಲವು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿವೆ. ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ತಪ್ಪುಗಳಿದ್ದರೆ ತಕ್ಷಣ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಹೊಸದಾಗಿ ಮತದಾನದ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದವರು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲ; ನಾಗರಿಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

ಪ್ರಜಾ ಜಾಗೃತಿ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಮತದಾನದ ದಿನ ಆರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ದಿನದಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕನ ಹೆಸರು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿದರೂ ಅದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ನಷ್ಟ. ಅದೇ ರೀತಿ ಅನರ್ಹ ಹೆಸರುಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದರೂ ಅದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ.

ಹೀಗಾಗಿ SIR ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ.

SIR ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ? ಅದು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದೆಯೇ? ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿದೆಯೇ? ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕನ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿವೆ.

ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಶುದ್ಧ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಅಗತ್ಯ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಒಬ್ಬ ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕನೂ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗಬಾರದು. ಈ ಎರಡು ಗುರಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದೇ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ SIR ಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂಬುದಲ್ಲ.

SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ, ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದೇ ಭಾರತದ ಮುಂದಿರುವ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.