ಶಾಸಕರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಮತ ಅಂದರೇನು? ಯಾಕೆ ಬರುತ್ತೆ? ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಏನು?

ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ “ಭಿನ್ನಮತ” ಎಂಬ ಪದ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಶಾಸಕರು ತಮ್ಮದೇ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲ್ಲುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಬಂದಾಗ ಅದು ಕೇವಲ ಪಕ್ಷದ ಒಳಗಿನ ಅಸಮಾಧಾನವಾಗಿರದೆ , ಸರ್ಕಾರದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುವ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಈಗ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಸುಮಾರು ೫೮ ಶಾಸಕರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ವಿರುದ್ಧ ಅಸಮಾಧಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ “ಆಪರೇಷನ್ ಕಮಲ” ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸಕರ ಭಿನ್ನಮತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಲಸೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನೇ ಪತನಗೊಳಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆ ಜನರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ.

ಹಾಗಾದರೆ:

“ಶಾಸಕರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಮತ” ಅಂದ್ರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನು?
ಅದು ಯಾಕೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ?
ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಎಷ್ಟು ಗಂಭೀರ?
ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?

ಭಿನ್ನಮತ ಅಂದರೇನು?

ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಒಳಗೇ:

• ನಾಯಕತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ಅಸಮಾಧಾನ,
• ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗದ ಬೇಸರ,
• ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆ,
• ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ವಿರೋಧ

ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ “ಭಿನ್ನಮತ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂದರೆ:

ಪಕ್ಷ ಒಂದೇ ಇದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ದಿಕ್ಕು ಒಂದಾಗಿರದ ಸ್ಥಿತಿ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಹಜ. ಆದರೆ ಅದು ಸಂಘಟಿತ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಾಗ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಿರತೆಯೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಾಸಕರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಮತ ಯಾಕೆ ಬರುತ್ತದೆ?

ಭಿನ್ನಮತಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಕಾರಣ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ರಾಜಕೀಯ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಇರುತ್ತದೆ.

ಅಧಿಕಾರದ ಹಂಚಿಕೆ

ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಬಾರಿ ಅಸಮಾಧಾನದ ಮೂಲ:

• ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ,
• ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿ ಹುದ್ದೆಗಳು,
• ಪಕ್ಷದ ಒಳಗಿನ ಪ್ರಭಾವ,
• ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರವೇಶ

ಇವುಗಳ ಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.

“ನಾವು ಪಕ್ಷ ಗೆಲ್ಲಲು ದುಡಿದೆವು. ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರ ಕೆಲವರ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಶಾಸಕರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಾಗ ಭಿನ್ನಮತ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾಧಾನ

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವೂ ಬರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ:

• ಅನುದಾನ ಹಂಚಿಕೆ,
• ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು,
• ಜಿಲ್ಲಾವಾರು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ

ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಬೆಳೆದರೆ ಶಾಸಕರು ತಮ್ಮದೇ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಬಹುದು.

ನಾಯಕತ್ವದ ಶೈಲಿ

ಕೆಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು:

• ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನಿರ್ಧಾರ,
• ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ಶೈಲಿ,
• ಅಥವಾ ಕೆಲವೇ ಜನರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬನೆ

ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇದರಿಂದ “ನಮ್ಮ ಮಾತಿಗೆ ಬೆಲೆ ಇಲ್ಲ” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಮೂಡಬಹುದು.

ಹೊರಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ

ಭಿನ್ನಮತ ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆರೋಪವೂ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು:

• ಅಸಮಾಧಾನಿತ ಶಾಸಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು,
• ರಾಜಕೀಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಭರವಸೆ,
• ಅಧಿಕಾರದ ಆಮಿಷ,
• ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರ ಪತನದ ತಂತ್ರ

ಬಳಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ.

“ಆಪರೇಷನ್ ಕಮಲ” ಯಾಕೆ ದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆ?

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ “ಆಪರೇಷನ್ ಕಮಲ” ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು. 2008ರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ರಾಜಕೀಯ ಪದ ನಂತರ ದೇಶದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಅದರ ಮೂಲ ಅರ್ಥ –

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಶಾಸಕರನ್ನು ರಾಜೀನಾಮೆ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ವಲಸೆಯ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರದ ಬಹುಮತ ಬದಲಾಯಿಸುವ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರ.

2019ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್-ಜೆಡಿಎಸ್ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರ ಪತನವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಶಾಸಕರ ರಾಜೀನಾಮೆ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಮತ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ:

“ಇದು ಶಾಸಕರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಸಮಾಧಾನವೆ?
ಅಥವಾ ಸಂಘಟಿತ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೆ?”

ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ?

ಈಗಿನ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಅನೇಕ ಶಾಸಕರು ಅಸಮಾಧಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ:

• ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕತ್ವದ ಸಂಘರ್ಷ,
• ಪಕ್ಷದ ಒಳಗಿನ ಪ್ರಭಾವದ ರಾಜಕಾರಣ,
• ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಚುನಾವಣಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ

ಇವುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.

ಇದರಿಂದ ಒಂದು ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ:

ದೊಡ್ಡ ಬಹುಮತ ಇದ್ದರೂ ಪಕ್ಷದ ಒಳಗಿನ ಏಕತೆ ಸದಾ ಖಚಿತವಲ್ಲ.

ಭಿನ್ನಮತದ ಪರಿಣಾಮಗಳೇನು?

ಭಿನ್ನಮತ ಕೇವಲ ಪಕ್ಷದ ಒಳಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಅದರ ಪರಿಣಾಮ:

• ಸರ್ಕಾರ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಬಹುದು,
• ಆಡಳಿತ ನಿಧಾನವಾಗಬಹುದು,
• ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಗೊಂದಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು,
• ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು ವಿಳಂಬವಾಗಬಹುದು,
• ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸ ಕುಗ್ಗಬಹುದು.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸರ್ಕಾರವೇ ಪತನವಾಗುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೂ ವಿಷಯ ಹೋಗಬಹುದು.

ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾನೂನು ಇದ್ದರೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಯಾಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ?

ಭಾರತದಲ್ಲಿ “ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾನೂನು ” ಇದೆ.

ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ:

• ರಾಜೀನಾಮೆ,
• ಪಕ್ಷ ವಿಲೀನ,
• ಸ್ವತಂತ್ರ ಗುಂಪು ನಿರ್ಮಾಣ,
• ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಳು

ಮೂಲಕ ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ಅಧಿಗಮಿಸುವ ಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಿನ್ನಮತ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ.

ಭಿನ್ನಮತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೆ?

ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಸಹಜ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕ್ರಮಗಳು ಭಿನ್ನಮತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ:

• ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಸಂವಾದ,
• ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ,
• ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನ,
• ಪಾರದರ್ಶಕ ನಾಯಕತ್ವ,
• ಶಾಸಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಗೌರವ

ಇವು ಸಂಘಟನೆಯ ಒಳಗಿನ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.

ಆದರೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ…

ಶಾಸಕರು:

“ಜನರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾ?”

ಅಥವಾ

“ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಭಾಗವಾ?”

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಜನರು ಒಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪದೇಪದೇ ನಡೆಯುವ ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಮತ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ಪತನಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೇಲಿನ ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನೂ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಶಾಸಕರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಮತ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಅಸಮಾಧಾನದ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಅಧಿಕಾರ, ನಾಯಕತ್ವ, ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರ, ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನೈತಿಕತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಿನ್ನಮತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಆಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುವ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿ ಬದಲಾದಾಗ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ಬೀಳುತ್ತದೆ.